Türkiye’de yaşayan, çalışan, evlenen veya uluslararası koruma arayan bir yabancı için kararların çoğu kısa sürelerle ve idari makamlar önünde verilir. Oturma izninin reddi, sınır dışı kararı, giriş yasağı, çalışma izni veya vatandaşlık başvurusunun sonuçsuz kalması gibi durumlarda atılacak ilk adım çoğu zaman sonucu belirler. Bu rehberde İzmir yabancılar avukatı arayan kişilerin bilmesi gereken temel konuları genel çerçevede anlatıyoruz: oturma izni, sınır dışı, idari gözetim, uluslararası koruma, çalışma izni ve vatandaşlık.
KRC Hukuk Bürosu olarak İzmir’de bulunan ofisimizde yabancıları ilgilendiren dosyalarda hukuki destek veriyoruz. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Göç mevzuatı sık değiştiği için süre, şart ve harç gibi hususlar her dosyada güncel metinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Yabancılar Hukukunun Çerçevesi
Yabancılar hukuku tek bir kanundan ibaret değildir. Başlıca düzenlemeler şunlardır:
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu: Giriş, kalış, oturma izni, sınır dışı, idari gözetim ve uluslararası koruma.
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu: Vatandaşlığın kazanılması ve kaybı.
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: Yabancıların çalışma izinleri.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: İdari işlemlere karşı dava yolu ve usul. Bu konuyu İzmir idare hukuku avukatı sayfamızda bahsetmiştik.
Yabancıya ilişkin işlemlerin önemli kısmı valilikler, göç idaresi ve ilgili bakanlıklarca yapılan idari işlemlerdir. Bu nedenle uyuşmazlıklar çoğunlukla idare mahkemelerine taşınır.
İzmir Yabancılar Avukatı Ne Yapar?
Uygulamada yabancılara ilişkin hukuki destek, evrak incelemesi ve süre tespitiyle başlar. Şu konularda destek verilir:
- Oturma izni başvurusunun ve ret kararının incelenmesi
- Sınır dışı kararına ve giriş yasağına karşı dava dilekçesinin hazırlanması
- İdari gözetim kararına itiraz yollarının değerlendirilmesi
- Uluslararası koruma başvurusu ve ret kararlarının incelenmesi
- Çalışma izni ve bağlı iş sözleşmesi konuları
- Evlilik, aile birleşimi ve vatandaşlık başvurularının değerlendirilmesi
- Yabancı yatırımcı ve şirket kuran yabancılar için genel hukuki çerçeve
İzmir yabancılar avukatı olarak yaptığımız ilk iş, kişinin hukuki statüsünü belirlemektir. Kişi turist mi, izinli mi, korumalı mı, izinsiz mi kalıyor; bu sorunun cevabı hangi yolun izleneceğini etkiler.
Oturma İzni
Türkiye’de kalacak yabancı, kural olarak vizesiz veya vizeli kalış süresini aşmadan oturma izni almak zorundadır. Kanun farklı oturma izni türleri öngörür: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani oturma izni ve insan ticareti mağduru oturma izni gibi. Her türün şartı, süresi ve gerekçesi ayrıdır.
- Başvuru dosyası eksiksiz ve süresinde hazırlanmalıdır.
- Ret kararında gerekçe ve tebliğ tarihi dikkatle okunmalıdır.
- Ret veya iptal kararlarına karşı idari yargıda dava yolu açıktır; süre kararda belirtilir ve kanundan kontrol edilmelidir.
Kalış süresi dolmuş ve izin alınmamışsa, izinsiz kalış nedeniyle idari para cezası ve giriş yasağı gündeme gelebilir. Bu sonuçların ayrıntıları güncel mevzuattan kontrol edilmelidir.
Varsayımsal örnek 1: Bir yabancının kısa dönem oturma izni 31 Ağustos’ta sona ersin ve yenileme başvurusu 15 Eylül’de yapılsın. Başvuru geç yapıldığı için işlem sorun çıkarabilir. Bu durumda gecikmenin nedenine ilişkin belgeler (hastane raporu, seyahat kayıtları) dosyaya eklenmelidir. Tarihler varsayımsaldır; sonuç somut olaya ve idarenin takdirine bağlıdır.
Sınır Dışı Kararı ve Giriş Yasağı
Sınır dışı, yabancının Türkiye’den çıkarılmasına ilişkin idari işlemdir. Kanun; kamu düzeni ve güvenliği, izinsiz kalış, izin şartlarının ihlali gibi sebepleri sayar. Karar valilikçe verilebilir; kanunda ayrıca bazı hâllerde Cumhurbaşkanlığı veya Bakanlık yetkisi öngörülmüştür.
Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Kanun bu davalar için kısa bir süre öngörür; kural olarak bu süre yedi gündür. Dava açılması, bazı istisnalar saklı kalmak üzere, sınır dışı işleminin uygulanmasını durdurabilir. Kesin süre ve istisnalar dosyada güncel kanun metninden mutlaka doğrulanmalıdır, çünkü yanlış hesaplanmış bir gün hak kaybına yol açabilir.
Sınır dışı kararıyla birlikte çoğu zaman giriş yasağı da verilir. Giriş yasağına ayrıca dava açılabilir. Sınır dışına konu olan fiil bir suç soruşturmasıyla bağlantılıysa ceza yargılaması ayrı yürür; bu konuyu İzmir ceza avukatı sayfamızda bahsetmiştik.
Varsayımsal örnek 2: Bir yabancıya sınır dışı kararı 3 Mart’ta tebliğ edilsin. Kural olarak yedi günlük dava süresi 10 Mart’ta dolar. Dilekçe 11 Mart’ta verilirse, süre dışı kalma riski doğar. Tebliğ evrakı ve imza tarihi bu nedenle saklanmalıdır. Tarihler varsayımsaldır.
| İşlem | Genel nitelik | Başvuru yolu |
|---|---|---|
| Oturma izninin reddi veya iptali | İdari işlem | İdare mahkemesinde iptal davası; süre karar ve kanundan kontrol edilir |
| Sınır dışı kararı | İdari işlem | İdare mahkemesinde kısa süreli dava; yürütmenin durdurulması gündeme gelebilir |
| Giriş yasağı | İdari işlem | İdare mahkemesinde iptal davası |
| İdari gözetim | Özgürlüğü kısıtlayıcı idari tedbir | Sulh ceza hâkimliğine itiraz |
| Uluslararası koruma başvurusunun reddi | İdari işlem | İdare mahkemesinde dava; süre kanundan kontrol edilir |
| Çalışma izni ret | İdari işlem | İdare mahkemesinde iptal davası |
| Vatandaşlık başvurusunun reddi | İdari işlem | İdari yargıda dava; süre ve usul güncel mevzuata göre kontrol edilir |
İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezleri
Sınır dışı işleminin uygulanabilmesi için bazı hâllerde yabancı idari gözetim altına alınabilir. İdari gözetim kararı, özgürlüğü kısıtlayan bir tedbirdir ve kararın verilmesi ile süresinin uzatılması kanunda sınırlandırılmıştır. Gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Başvurunun hangi süre ve şekilde yapılacağı tebliğ edilen karardan okunmalı ve güncel kanundan kontrol edilmelidir.
- Gözetim kararı ve tebliğ evrakı saklanmalıdır.
- Yakınlar ve avukat, kişinin bulunduğu merkezi öğrenerek iletişim kurmalıdır.
- Gözetim gerekçesi ile sınır dışı kararı ayrı ayrı incelenmelidir.
Uluslararası Koruma
Ülkesinde zulüm veya ciddi zarar riskiyle karşılaşan kişiler uluslararası koruma talebinde bulunabilir. Başvuru süreci; kayıt, görüşme, değerlendirme ve karar aşamalarından oluşur. Kanun mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma gibi statüleri ayrı ayrı düzenler. Sığınma taleplerinin reddine karşı idare mahkemesinde dava yolu bulunur; kısa süreler ve usul özellikleri nedeniyle bu dosyalarda tebliğ tarihi özellikle önemlidir.
Başvuru sahibinin anlatımı, kimlik ve menşe ülke bilgileri ve varsa deliller dosyanın temelini oluşturur. Başvuru sırasında verilen beyanlar sonraki aşamalarda dikkate alınacağından, görüşmeye hazırlıklı gidilmelidir.
Varsayımsal örnek 3: Bir başvuru sahibi görüşmede yalnızca “ülkemde güvende değilim” desin ve olayları ayrıntılı anlatmasın. Karar aşamasında olaylar yeterince ortaya konulmadığı için başvuru zayıf kalabilir. Tanık, belge ve olay tarihlerinin görüşme öncesinde düzenlenmesi bu riski azaltabilir. Sonuç dosyaya ve idarenin değerlendirmesine bağlıdır.
Çalışma İzni
Yabancıların Türkiye’de çalışması, kural olarak çalışma izni gerektirir. İzin işveren veya yabancı adına, ilgili bakanlık nezdinde başvuruyla alınır. İzin verilen işyeri ve görev dışında çalışma, hem yabancı hem işveren bakımından yaptırıma yol açabilir. Çalışma izni ve iş sözleşmesi ilişkisi ayrı değerlendirilir; işçilik alacakları, fesih ve benzeri uyuşmazlıklar için İzmir işçi avukatı sayfamızda bahsetmiştik.
Varsayımsal örnek 4: Bir yabancı işçinin çalışma izni A şirketine bağlı olsun ve kişi, izin değişikliği yapılmadan B şirketinde çalışmaya başlasın. Bu durum izin ihlali sayılabilir ve idari yaptırımlar doğurabilir. İşveren değişiminde izin sürecinin önceden planlanması gerekir. Sonuç mevzuata ve idarenin değerlendirmesine bağlıdır.
Evlilik, Aile ve Vatandaşlık
Türk vatandaşıyla evlilik, yabancıya doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; ancak aile oturma izni ve vatandaşlık başvurusunda dikkate alınan bir unsurdur. Vatandaşlık kanunu genel yolla ve istisnai yollarla kazanma imkânı tanır; her yolun şartı, süresi ve başvuru usulü farklıdır ve güncel mevzuattan kontrol edilmelidir. Evliliğin geçerliliği ve evlilik birliğinin devamı gibi hususlar dosyada önem taşır.
Yabancı unsurlu boşanma davalarında yetki, uygulanacak hukuk ve tanıma-tenfiz sorunları ortaya çıkabilir. Boşanma tarafı için İzmir boşanma avukatı sayfamızda bahsetmiştik. Vatandaşlık başvurusu reddedilirse idari yargı yolu ayrıca değerlendirilir.
Varsayımsal örnek 5: Bir yabancı, Türk vatandaşıyla evlilik kuran ve aile oturma izni alan kişi olsun. Evlilik birliği sona ererse aile oturma izninin dayanağı da değişir. Bu durumda izin türünü değiştirme veya başka bir statüye geçme seçenekleri önceden değerlendirilmelidir. Tarihler ve sonuç dosyaya göre değişir.
Yabancı Yatırımcı ve Şirket Kuran Yabancılar
Şirket kuran veya ortak olan yabancı için ticaret hukuku ile yabancılar hukuku birlikte işler. Şirket ortaklığı tek başına oturma veya çalışma izni sağlamaz; bunlar ayrı başvurulardır. Bu konunun şirket tarafı için İzmir şirket avukatı sayfamızda bahsetmiştik.
Yurt Dışı Belgeleri: Apostil, Çeviri ve Onay
Yabancıların dosyalarında doğum, evlilik, boşanma veya polis kaydı gibi yurt dışında düzenlenmiş belgeler sık kullanılır. Bu belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için genellikle apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercüman çevirisi gerekir. Eksik veya hatalı çeviri, başvurunun eksik evrakla reddedilmesine yol açabilir. Hangi belgenin hangi şekilde hazırlanacağı başvurunun türüne ve ülkeye göre değişir; bu nedenle başvurudan önce idarenin güncel talimatı kontrol edilmelidir.
- Belgelerin aslı ve çevirisi birlikte saklanmalıdır.
- Belgedeki isim ve doğum tarihi pasaportla birebir uyuşmalıdır.
- Belgelerin geçerlilik süresi başvuru tarihinde dolmamış olmalıdır.
- Belge teslim edildiğinde alındı veya başvuru numarası istenmelidir.
Tebliğ ve Evrak Yönetimi
Yabancıya ilişkin dosyalarda en sık yaşanan sorun, tebliğ edilen evrakın kaybolması veya anlaşılmamasıdır. Karar yabancı dilde tebliğ edilmemiş olabilir, kişi okuyamamış olabilir ya da adres değişikliği nedeniyle tebligat başka yere gitmiş olabilir. Dava ve itiraz sürelerinin başlangıcı tebliğ tarihine bağlı olduğundan, aşağıdaki noktalar dosyada ilk gün kontrol edilir:
- Tebliğ zarfı ve imza tarihi saklanmalıdır.
- Karar metninde yazan başvuru yolu ve süre not edilmelidir.
- Adres bildirimi güncel olmalıdır; adres kaydı ile fiilî ikamet uyuşmalıdır.
- Kararın Türkçe aslı alınmalı, gerekirse yeminli çeviri yaptırılmalıdır.
Varsayımsal örnek 6: Bir yabancı taşındığı hâlde yeni adresini idareye bildirmemiş olsun ve ret kararı eski adrese tebliğ edilsin. Kişi kararı aylar sonra öğrenirse, tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenmelidir. Tebliğ usule uygunsa süre işlemiş sayılabilir. Tarihler varsayımsaldır ve sonuç dosyaya göre değişir.
Aile Birleşimi, Çocuklar ve Kişisel Durum
Yabancıların aile bağlarına ilişkin başvurularında eş ve çocukların statüsü birlikte değerlendirilir. Çocuğun doğumu, tanıma, nüfusa tescil ve kimlik kaydı gibi konular ayrı usullere bağlıdır. Evliliğin sona ermesi, velayet ve yurt dışı mahkeme kararlarının tanınması gibi sorunlar çoğu zaman oturma izni durumunu da etkiler. Bu nedenle aile hukuku ile yabancılar hukuku birlikte düşünülmelidir. Aile oturma izni, evlilik birliğinin gerçek olup olmadığına ilişkin incelemeye konu olabilir; bu incelemede belgelerin ve beyanların tutarlı olması önemlidir.
Oturma İzni Türlerine Genel Bakış
Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan oturma izni türlerinin genel mantığını özetler. Şartlar ve süreler güncel mevzuata göre değiştiği için tablo yalnızca yön göstermek içindir.
| Tür | Kimler için düşünülür? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Turizm, taşınmaz sahipliği, bilimsel araştırma, ticari bağlantı gibi amaçlarla kalanlar | Amaca uygun belge sunulmalıdır |
| Aile | Türk vatandaşının veya izinli yabancının yakınları | Evlilik birliğinin gerçekliği ve belgeler incelenir |
| Öğrenci | Eğitim kurumuna kayıtlı yabancılar | Kayıt devam etmelidir |
| Uzun dönem | Belirli süre kesintisiz kalmış yabancılar | Şartlar güncel mevzuattan kontrol edilmelidir |
| İnsani ve diğer özel izinler | İnsani nedenler veya mağduriyet hâlleri | Takdir yetkisi geniştir; gerekçe belgelenmelidir |
Aynı kişi zaman içinde izin türü değiştirebilir; ancak her geçişte yeni başvuru ve yeni belge gerekir. Geçiş sırasında kalış süresinin kesintiye uğramaması gerekir. Uygulamada, izin türü değişikliği için gerekli şartların başvurudan önce kontrol edilmesi çoğu sorunu önler. Ayrıca idarenin iç genelge ve uygulamaları zaman zaman değiştiğinden, başvuru gününde geçerli olan usulün güncel kaynaktan teyit edilmesi yararlıdır.
Geçici Koruma ve Yürütmenin Durdurulması
İdari yargıda dava açılması, işlemin kendiliğinden durması anlamına gelmez; bunun için kanunda öngörülen özel hükümler veya mahkemeden yürütmenin durdurulması talebi söz konusu olur. Sınır dışı davalarında kanun, dava açılmasının işlemin uygulanmasını durdurabileceğini öngörür, ancak istisnalar vardır. Yürütmenin durdurulması talebinde, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç zararlar doğacağı ve işlemin hukuka aykırı olduğu somut biçimde anlatılmalıdır. Bu konunun idari yargı boyutu için yukarıda bağlantısı verilen idare hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Dosyada Hangi Sorular İlk Gün Sorulur?
Hukuki statünün doğru belirlenmesi, sonraki adımların doğru atılması için gereklidir. İlk görüşmede şu bilgiler istenir: Türkiye’ye giriş tarihi ve şekli, mevcut izin türü ve bitiş tarihi, daha önce alınmış karar veya ceza, iş ve aile durumu, adres geçmişi. Eksik bilgiyle atılan adım, sonradan düzeltilmesi güç sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle başvurudan önce tüm belgelerin birlikte gözden geçirilmesi, süre ve statü bakımından hem zaman hem de maliyet kazandırır; ayrıca kişinin geçmişteki başvuru ve kararları da dosyaya eklenmelidir. Örneğin yanlış izin türüne başvuru, hem zaman hem de hak kaybına yol açabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Tebliğ edilen sınır dışı veya ret kararını saklamayıp süreyi yanlış hesaplamak.
- Oturma izni süresini kaçırıp izinsiz kalış durumuna düşmek.
- İzin verilen iş dışında çalışmak.
- Uluslararası koruma görüşmesine hazırlıksız gitmek.
- Yurt dışındaki veya apostilli belgeleri çevirisiz ve onaysız sunmak.
- Eski bilgilere veya internetteki güncel olmayan paylaşımlara göre hareket etmek.
- İdari gözetim ve sınır dışı kararını tek bir işlem sanmak.
Dava Açılmadan Önce Hukuki Değerlendirme
Dosya ofisimize geldiğinde önce kişinin mevcut hukuki statüsü ve elindeki evrak incelenir. Şu sorulara cevap aranır:
- Hangi idari işlem yapıldı ve ne zaman tebliğ edildi?
- Kanundaki dava veya itiraz süresi ne zaman dolacak?
- İşlem sınır dışı, giriş yasağı, ret veya gözetim mi?
- Yürütmenin durdurulması gibi geçici koruma talebi değerlendirilmeli mi?
- Kişi hangi alternatif statüye (oturma, çalışma, koruma) başvurabilir?
Bu değerlendirme olası yolları ve riskleri ortaya koyar. Sonuç delillere, idarenin takdirine ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır; sonuç garantisi verilemez.
Neden KRC Hukuk Bürosu?
KRC Hukuk Bürosu, yabancıya ilişkin dosyalarda süre ve usul disiplinini ön planda tutar. İlk görüşmede evraklar üzerinden hukuki durum, riskler ve olası yollar açıklanır. Dava ve itiraz süreleri baştan takvime işlenir. İzmir yabancılar avukatı arayan müvekkillerimize, mümkün olduğunca anlaşılır bir dille ve sade bir süreç planıyla destek veriyoruz.
İzmir’de Yabancılara İlişkin İşlemler
Oturma izni, göç idaresi ve valilik işlemleri çoğunlukla yabancının ikamet ettiği ilde yürür. Karabağlar yabancılar avukatı veya Buca yabancılar avukatı gibi ilçe adlarıyla arama yapanlar için de kural aynıdır: yetkili idare ve mahkeme, işlemi yapan makama ve yabancının adresine göre belirlenir. İzmir’de bulunan ofisimizden bu dosyaların belge incelemesi yapılabilir. İzmir yabancılar avukatı olarak yetki, süre ve tebliğ kontrolünü ilk aşamada yaparız.
Resmî Kaynaklar
Kanun metinlerini güncel hâliyle Mevzuat Bilgi Sistemi’nden inceleyebilirsiniz: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu.
Sıkça Sorulan Sorular
Sınır dışı kararına karşı dava süresi ne kadardır?
Kanun bu davalar için kısa bir süre öngörür ve kural olarak bu süre yedi gündür. Sürenin başlangıcı tebliğ tarihidir. Dosyada güncel kanun metni ve kararın üzerindeki bilgi ayrıca kontrol edilmelidir.
Sınır dışı kararı verilirse hemen gönderilir miyim?
Dava açılması, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere işlemin uygulanmasını durdurabilir. İstisnaların kapsamı dosyaya göre değişir; bu nedenle tebliğ edilen karar hemen incelenmelidir.
Giriş yasağına itiraz edilebilir mi?
Evet. Giriş yasağı idari bir işlemdir ve idare mahkemesinde dava konusu yapılabilir. Yasağın sebebi ve süresi kararda belirtilir.
Oturma izni reddedilirse ne yapılır?
Ret kararının gerekçesi ve tebliğ tarihi incelenir. Karara karşı idari yargıda dava açılabilir. Bu arada kalış durumunun hukuki sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Oturma izni süresi dolarsa ne olur?
İzinsiz kalış, idari para cezası ve giriş yasağı gibi sonuçlar doğurabilir. Sonuçların ayrıntısı güncel mevzuata ve somut olaya bağlıdır.
İdari gözetim kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. İdari gözetim kararlarına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Sürenin ve usulün güncel kanundan kontrol edilmesi gerekir.
Uluslararası koruma başvurusu nasıl yapılır?
Başvuru yetkili idareye yapılır, kayıt ve görüşme aşamalarından geçer. Kişinin anlatımı ve delilleri değerlendirmenin temelini oluşturur.
Uluslararası koruma talebi reddedilirse ne olur?
Ret kararına karşı idare mahkemesinde dava yolu bulunur ve süreler kısadır. Tebliğ tarihi ve kararın gerekçesi hemen incelenmelidir.
Yabancı çalışma izniyle her işte çalışabilir mi?
Hayır. Çalışma izni, belirli işveren ve görev için verilir. İzin dışı çalışma yaptırıma yol açabilir; işveren değişikliğinde izin süreci ayrıca ele alınmalıdır.
Türk vatandaşıyla evlenen yabancı vatandaş olur mu?
Hayır, evlilik tek başına vatandaşlık kazandırmaz. Vatandaşlık kanunundaki şartlar ve süreler ayrıca aranır; güncel mevzuattan kontrol edilmelidir.
Yabancı biri Türkiye’de şirket kurabilir mi?
Yabancılar da şirket kurabilir veya ortak olabilir. Ancak ortaklık tek başına oturma veya çalışma izni sağlamaz; bunlar ayrı başvurulardır.
İzmir yabancılar avukatı ile ilk görüşmede hangi belgeler getirilmelidir?
Pasaport, oturma izni belgesi, tebliğ edilen karar ve zarfı, başvuru evrakı, varsa iş sözleşmesi ve evlilik belgeleri yararlı olur. İzmir yabancılar avukatı olarak dosyayı bu belgelerle değerlendirir ve eksikleri birlikte tespit ederiz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Göç ve vatandaşlık mevzuatı sık değiştiğinden süre ve şartlar her dosyada güncel metinle kontrol edilmelidir.
